Projectopzet

Werkpakket 2 richt zich op de archeologie van het grensgebied van de Nedergermaanse limes in de Romeinse tijd. Het doel is te begrijpen hoe de limes functioneerde, en wat de invloed ervan was op de gemeenschappen aan weerszijden ervan. Was de limes gesloten en fungeerde ze als een barrière tussen de mensen in de Romeinse provincie en de Germaanse gemeenschappen ten noorden daarvan? Of was de limes in sommige perioden helemaal niet gesloten? Tegelijkertijd zal de limes ook als een ‘snelweg’ hebben gefunctioneerd voor transport van west naar oost, door middel van rivier- en wegtransport langs de Rijn.  Deze thema’s zullen worden bestudeerd door, ten eerste, het opnemen van gegevens van opgegraven nederzettingen en begraafplaatsen aan weerszijden van de Rijn, in een zone die zich uitstrekt van Noord-Frankrijk en België tot Noordwest-Duitsland. Ten tweede zal het fenomeen van tijdelijke kampen worden bestudeerd: hoe verhouden tijdelijke kampen zich tot de meer permanente militaire fortificaties? Ten derde zullen verspreidingskaarten van materiële cultuur uit verschillende perioden en van uiteenlopende aard worden samengesteld, en het zijn vooral de verschillen tussen deze kaarten die waardevolle inzichten opleveren in de manier waarop goederen (en mensen?) zich verplaatsten. De gegevens over deze objectverspreidingen zullen worden verzameld in nauwe samenwerking met vrijwilligers, gebruik makend van de bestaande PAN-database, terwijl de verschillende acties in dit werkpakket ook bijdragen aan het toevoegen van meer vondstdocumentatie. Voor de beoordeling van de aard van de limes en de invloed ervan op plattelandsgemeenschappen door de tijd heen, zullen verschillende fasen worden bestudeerd, variërend van de periode vóór de oprichting van de limes tot het hergebruiken van Romeinse structuren in de Vroege Middeleeuwen.

Deze kwesties zullen worden bestudeerd via een aantal subprojecten, waaraan veel partners zullen deelnemen. Het werkpakket verbindt en combineert verschillende lopende inspanningen en zal ook nieuw onderzoek opstarten.

Werkpakket 3 beoogt vast te stellen welke effecten de Limes heeft gehad op de mate van mobiliteit, het dieet en de gezondheid van mensen tijdens de Romeinse tijd. Het onderzoek zal gebruik maken van revolutionaire ontwikkelingen in isotopen- en genetisch onderzoek om verschillen in de herkomst van individuele personen vast te stellen en de aanwezigheid van ziekteverwekkers en gewas-varianten aan te tonen.

Onderzoekers Lisette Kootker, Gareth Davies en promovenda Maura De Coster zullen vernieuwende technieken binnen het Sr-C-N-O isotopenonderzoek toepassen om een nieuwe Sr  isotopenkaart van Nederland te genereren, het paleodieet te achterhalen en mogelijke herkomstgebieden te definiëren van gecremeerde skeletresten en geassocieerde fauna verspreid over het Nederlands-Duits-Belgische grensgebied van de Limes. Met hulp van onze partner bij de Universiteit van Kopenhagen in Denemarken zal ancient DNA (aDNA) onderzoek worden gebruikt om inzicht te krijgen in de genetische verwantschap en variatie van begraven personen.

Ancient environmental DNA (ancient eDNA) biedt kansen om de aanwezigheid van ziekteverwekkers en plantensoorten aan te tonen in sedimentmonsters uit archeologische opgravingen aan weerszijden van de Limes. In samenwerking met onze partner in Kopenhagen, wereldleider op dit onderzoeksgebied, zal binnen het eDNA laboratorium van WENR een speciale faciliteit voor analyse van ancient eDNA worden opgezet. Promovendus Kadir Toykan Özdoğan en Gertjan Plets (UU) zullen samen met het WENR team, onder leiding van Arjen de Groot, protocollen ontwikkelen voor het isoleren van DNA uit archeologische bodems, en voor het destilleren van specifieke gewas-cultivars en ziekteverwekkers uit de verkregen DNA poel (in het lab of via bioinformatische analyse). Het einddoel daarvan is om eerste inzichten te krijgen in de gezondheid van Romeinse militaire en burgerpopulaties, in de geografische verspreiding van ziekten en gewassen in het grensgebied van het Romeinse rijk.

Het belangrijkste streefdoel van dit werkpakket is het modelleren van de menselijke mobiliteit in het Romeinse grensgebied over de tijd heen door gegevens over materiële vondsten te integreren met gegevens over menselijke, dierlijke en botanische vondsten om zo meer inzicht te bieden in de ruimtelijke en temporele verschillen in migratiepatronen en transport- en handelsroutes.